KRRiTV

Art. 213 Konstytucji wskazuje cel powołania KRRiTV, określając, że stoi ona na straży wolności słowa, prawa do informacji i interesu publicznego w radiofonii i telewizji. Rada powinna w swojej działalności czuwać nad przestrzeganiem praw i wolności jednostki, mających podstawowe znaczenie w sferze masowego komunikowania się, a mianowicie wolności  słowa i prawa do informacji, umożliwiających każdemu przekazywanie pochodzących od niego informacji prawo swobodnego wyboru ich źródła i gwarantujących ich kształtowanie w drodze procesu społecznego, chronionego przed ograniczeniami jego pluralizmu ze względów politycznych, kulturalnych. Publiczna radiofonia i telewizja działa w formie jednoosobowych spółek akcyjnych Skarbu Państwa. Na szczeblu ogólnokrajowym działają dwie spółki: Telewizja Polska S.A. i Polskie Radio S.A. Istotą funkcjonowania radiofonii i telewizji - zarówno publicznej, jak i prywatnej - jest niezależność programowa.
Obowiązki negatywne polegają na wprowadzeniu zakazu rozpowszechniania pewnych treści.
Obowiązki pozytywne nakładają na audycje wymóg poszanowania uczuć religijnych odbiorców. Programy publicznej radiofonii i telewizji powinny: rzetelnie ukazywać całą różnorodność wydarzeń w kraju i za granicą, sprzyjać swobodnemu kształtowaniu się poglądów obywateli oraz formowaniu się opinii publicznej, umożliwiać obywatelom i ich organizacjom uczestniczenie w życiu publicznym, respektować chrześcijański system wartości, za podstawę przyjmując uniwersalne zasady etyki, służyć umocnieniu rodziny, służyć kształtowaniu postaw prozdrowotnych, zwalczaniu patologii społecznych, uwzględniać potrzeby mniejszości narodowych i grup etnicznych.

RZECZNIK PRAW DZIECKA

Ustawa 6.01.2000 powołuje go Sejm RP za zgodą Senatu. Z wnioskiem o powołanie może wystąpić: marszałek Sejmu, Marszałek Senatu, grupa co najmniej 35 posłów lub co najmniej 15 senatorów. Kadencja 5 lat, liczy się od dnia złożenia ślubowania przed Sejmem, ta sama osoba nie może być przez dwie kadencje. RPD jest niezależny oddzielony od organów admin. sądownictwa. Podlega sejmowi odpowiada przed nim na zasadach określonych w ustawie. RPD nie można bez uprzedniej zgody Sejmu pociągnąć do odpowiedzialności karnej ani pozbawić wolności. Nie może on być zatrzymany ani aresztowany z wyjątkiem ujęcia na gorącym uczynku, jeżeli jego zatrzymanie jest niezbędne do zapewnienia prawidłowego toku postępowania. O zatrzymaniu niezwłocznie powiadamia się Marszałka Sejmu który może nakazać natychmiastowe zwolnienie zatrzymanego. Rzecznik nie może zajmować innego stanowiska ani wykonywać innych zajęć zawodowych a także nie może prowadzić działalności publicznej nie dającej się pogodzić z obowiązkami i godnością urzędu. Przed upływem kadencji może za zgodą Senatu odwołać Rzecznika, jeżeli zrzekł się sprawowania urzędu, stał się trwale niezdolny do pełnienia obowiązków na skutek choroby lub utraty sił albo sprzeniewierzył się złożonemu ślubowaniu. Rzecznik raz do roku przedstawia sejmowi i senatowi informację o swojej działalności oraz uwagi o stanie przestrzegania praw dziecka. Informacja Rzecznika jest podawana do wiadomości publicznej. 
KOMPETENCJE RPD  Rzecznik ma gwarantować przestrzeganie praw dziecka określonych w Konstytucji RP, Konwencji o prawach dziecka i w innych przepisach prawnych. Działania RPD nie mogą naruszać zasady odpowiedzialności rodziców za wychowanie dziecka oraz ich praw i obowiązków. RPD podejmuje działania mające na celu zapewnienie dziecku pełnego i harmonijnego rozwoju, z poszanowaniem jego godności i podmiotowości. Wykonując swoje zadania kieruje się dobrem dziecka oraz bierze pod uwagę że naturalnym środowiskiem jego rozwoju jest rodzina. Zgodnie z art. 2 ustawy w dzieckiem jest każda istota ludzka od poczęcia do osiągnięcia pełnoletności, co oznacza włączenie do kompetencji RPD także ochronę dziecka w okresie prenatalnym. RPD w swych działaniach zwraca szczególną uwagę na przestrzeganie prawa do życia, prawa do ochrony zdrowia, prawa do wychowania w rodzinie, prawa do godziwych warunków socjalnych oraz prawa do nauki. Podejmuje działania zmierzające do ochrony dziecka przed przemocą, okrucieństwem, wyzyskiem, demoralizacją, zaniedbaniem oraz innym złym traktowaniem.   KATALOG DZIAŁAŃ  Jest bardzo ograniczony. Może on zwracać się do organów władzy publicznej, organizacji i instytucji o złożenie wyjaśnień i udzielenie niezbędnych informacji a także o udostępnienie akt i dokumentów oraz zawracać się do właściwych organów w tym RPO, organizacji lub instytucji o podjęcie działań z zakresu ich kompetencji. Samodzielnie nie może podejmować takich działań ani nie może zobowiązać organów, organizacji lub instytucji do jakichkolwiek działań. RPD przedstawia właściwym organom władzy publicznej, organizacjom i instytucjom oceny i wnioski zmierzające do zapewnienia skutecznej ochrony praw i dobra dziecka oraz usprawnienia trybu załatwiania spraw w tym zakresie. Może on również występować do właściwych organów z wnioskami o podjęcie inicjatywy ustawodawczej bądź o wydanie lub zmianę innych aktów prawnych. Organy, instytucje i organizacje do których RPD zwrócił się z wnioskami są obowiązane odpowiedzieć w terminie 30 dni od daty ich otrzymania,
BIURO RPD  RPD wykonuje swoje kompetencje przy pomocy Biura RPD, którego organizację określa statut, który nadaje Marszałek sejmu. Wydatki związane z funkcjonowaniem Rzecznika i pokrywane z budżetu państwa.

GENERALNY INSPEKTOR DANYCH OSOBOWYCH

GENERALNY INSPEKTOR DANYCH OSOBOWYCH jako gwarant ochrony dóbr osobistych obywatela.
Inspektor jest organem kontroli przestrzegania prawa w zakresie ochrony danych osobowych. Kompetencje i zadania Inspektora reguluje ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Inspektora powołuje i odwołuje Sejm za zgodą Senatu na 4-letnią kadencję. Inspektorowi przysługuje przywilej nietykalności i immunitet formalny, czyli bez uprzedniej zgody Sejmu nie może być pociągnięty do odpowiedzialności karnej ani pozbawiony wolności. Do zadań należy: kontrola zgodności przetwarzania danych z przepisami o ochronie danych osobowych, wydawanie decyzji administracyjnych i rozpatrywanie skarg w sprawach wykonania przepisów o ochronie danych osobowych, prowadzenie rejestru zbiorów danych oraz udzielanie informacji o zarejestrowanych zbiorach, opiniowanie projektów ustaw i rozporządzeń w zakresie danych osobowych, inicjowanie i podejmowanie przedsięwzięć w zakresie doskonalenia ochrony danych osobowych, uczestniczenie w pracach międzynarodowych organizacji zajmujących się ta problematyką. Inspektor w razie stwierdzenia naruszenia przepisów z urzędu lub na wniosek osoby zainteresowanej nakazuje administratorowi danych , w drodze decyzji administracyjnej, przywrócenie stanu zgodnego z prawem: usunięcie uchybień, uzupełnienie, uaktualnienie, sprostowanie, udostępnienie lub nieudostępnienie danych osobowych, wstrzymanie przekazywania danych za granicę, zastosowanie dodatkowych środków zabezpieczających dane osobowe, zabezpieczanie danych lub przekazanie ich innym podmiotom, usunięcie danych osobowych. W razie stwierdzenia przez Inspektora, że działanie osoby będącej administratorem danych wyczerpuje znamiona przestępstwa określonego w ustawie, Inspektor kieruje do organu powołanego do ścigania przestępstw zawiadomienie o popełnienie przestępstwa, dołączając dowody

Żandarmeria Wojskowa

Żandarmeria Wojskowa jest właściwa wobec: żołnierzy pełniących czynną służbę wojskową, żołnierzy niebędących w czynnej służbie wojskowej w czasie noszenia przez nich mundurów oraz odznak i oznak wojskowych, pracowników zatrudnionych w jednostkach wojskowych, osób przebywających na terenach lub w obiektach jednostek wojskowych, osób niebędących żołnierzami, jeżeli współdziałają z osobami, o których mowa w pkt 1-5, w popełnieniu czynu zabronionego przez ustawę pod groźbą kary albo też jeżeli dokonują czynów zagrażających dyscyplinie wojskowej albo czynów przeciwko życiu lub zdrowiu żołnierza albo mieniu wojskowemu, żołnierzy sił zbrojnych państw obcych, przebywających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz członków ich personelu cywilnego, jeżeli pozostają w związku z pełnieniem obowiązków służbowych, o ile umowa międzynarodowa, której Rzeczpospolita Polska jest stroną, nie stanowi inaczej. Żandarmerię Wojskową tworzą: Komenda Główna Żandarmerii Wojskowej, terenowe jednostki organizacyjne Żandarmerii Wojskowej, specjalistyczne jednostki organizacyjne Żandarmerii Wojskowej. Terenowymi jednostkami organizacyjnymi Żandarmerii Wojskowej są: oddziały Żandarmerii Wojskowej, wydziały Żandarmerii Wojskowej, placówki Żandarmerii Wojskowej.
Żandarmeria Wojskowa składa się z następujących pionów funkcjonalnych: dochodzeniowo-śledczego, prewencyjnego, administracyjno-logistyczno-technicznego. Żołnierze ŻW mają prawo do legitymowania, przeszukiwania i zatrzymywania.
Zadaniami Żandarmerii Wojskowej są: zapewnianie przestrzegania dyscypliny wojskowej,
ochranianie porządku publicznego na terenach i obiektach jednostek wojskowych oraz w miejscach publicznych, ochranianie życia i zdrowia ludzi oraz mienia wojskowego przed zamachami naruszającymi te dobra, wykrywanie przestępstw i wykroczeń, w tym skarbowych.

Straż Graniczna

Straż Graniczna według dyspozycji ustawy zajmuje się: ochroną granicy państwowej, organizowaniem i dokonywaniem kontroli ruchu granicznego, wydawaniem zezwoleń na przekraczanie granicy, w tym wiz, rozpoznawanie , zapobieganie i wykrywanie przestępstw i wykroczeń oraz ściganie ich sprawców, zapewnienie porządku publicznego w zasięgu terytorialnym przejścia granicznego. W sprawach ochrony granicy państwowej i kontroli ruchu granicznego jest Komendant Główny Straży Granicznej, podległy Ministrowi Spraw Wewnętrznych i Administracji.   

NIK

Specyfika ustrojowa NIK i jej relacje z Sejmem RP.
Pozycja ustrojowa NIK wynika z określenia jej jako naczelnego organu kontroli państwowej (art. 202  - 207 Konstytucji). Jest konstytucyjnym niesądowym organem ochrony prawnej podlegającym Sejmowi i działającym na zasadzie kolegialności. Izba skupia w swej kompetencji całokształt kontroli państwowej rozumianej jako badanie działalności organów administracji i współdziałających z nimi jednostek, dokonywane przez fachowy organ zewnętrzny, niezależny od rządu, a powiązany bezpośrednio z parlamentem i służący mu swoim zasobem informacji i wiedzą fachową. NIK kontroluje działalność organów administracji rządowej, NBP, państwowych osób prawnych i innych państwowych jednostek organizacyjnych. Może kontrolować organy samorządu terytorialnego, samorządowych osób prawnych i innych samorządowych jednostek organizacyjnych, w jakim wykorzystują one majątek i lub środki państwowe lub komunalne oraz wywiązują się ze zobowiązań finansowych na rzecz państwa. NIK podejmuje kontrole na zlecenie Sejmu lub jego organów, na wniosek Prezesa Rady Ministrów, Prezydenta oraz własnej inicjatywy. NIK wykonuje swoje zadania na podstawie okresowych planów pracy, które przedkłada Sejmowi. NIK przedkłada Sejmowi: analizę wykonania budżetu i założeń polityki pieniężnej, opinię w przedmiocie absolutorium dla Rady Ministrów, informacje o wynikach przeprowadzonych kontroli na zlecenie Sejm, jego organy, Prezydenta, Prezesa Rady Ministrów oraz innych ważniejszych kontroli, wnioski w sprawie rozpatrzenia przez Sejm określonych problemów związanych z działalnością organów wykonujących zadania publiczne, wystąpienia zawierające wynikające z kontroli zarzuty, dotyczące działalności osób wchodzących w skład Rady Ministrów, kierujących urzędami centralnymi, Prezesa  NBP, sprawozdanie ze swojej działalności w roku ubiegłym. Sejm powołuje na wniosek Marszałka Sejmu lub grupy co najmniej 35 posłów za zgodą Senatu Prezesa NIK bezwzględną większością głosów. Prezes składa przed Sejmem przysięgę. Kadencja trwa 6 lat. Prezes nie może być pociągnięty do odpowiedzialności karnej bez uprzedniej zgody Sejmu. Prezes NIK bierze udział w posiedzeniach Sejmu.
Organizacja wewnętrzna NIK-u.
Funkcję Prezesa pełni osoba powołana na to stanowisko przez Sejm za zgodą Senatu. Prezes jest powoływany na kadencję 6-letnią. Wiceprezesi są powoływani przez Marszałka Sejmu na wniosek Prezesa NIK (art. 21 uNIK). Prezes, wiceprezesi, dyrektor generalny NIK oraz dalszych czternastu członków tworzą Kolegium Najwyższej Izby Kontroli. Członkowie są powoływani przez Marszałka Sejmu na wniosek Prezesa NIK, z tym że siedmiu członków powoływanych jest spośród przedstawicieli nauk prawnych lub ekonomicznych, siedmiu - spośród wyższych rangą pracowników NIK. Kolegium ma zatem skład mieszany: akademicko-urzędniczy, ale z pewną przewagą tego drugiego elementu, z uwagi na to, że kierownictwo NIK-u też wchodzi w skład Kolegium. Członkowie kolegium są powoływani na okres 3 lat. Kolegium zatwierdza, uchwala lub opiniuje większość istotnych aktów związanych z organizacją i funkcjonowaniem NIK. Aparat urzędniczy Izby zorganizowany jest w departamenty na szczeblu centralnym oraz delegatury na szczeblu terenowym. Urzędnikom wykonującym czynności kontrolne lub nadzorujące przysługuje immunitet, nie mogą być pociągnięci do odpowiedzialności karnej bez zgody Kolegium NIK.
Podmiotowy i przedmiotowy zakres działania NIK-u.
Zakres kontrolnych kompetencji NIK ma w sensie przedmiotowym charakter uniwersalny. Obejmuje całokształt działalności organów kontrolowanych, a w szczególności wykonanie budżetu państwa oraz realizację ustaw i innych aktów prawnych w zakresie działalności finansowej, gospodarczej i organizacyjno-administracyjnej. Zakres kontrolnych kompetencji NIK jest różny, jeśli chodzi o podmioty podane kontroli i kryteria wykonywania tej kontroli.
Obejmuje kontrolę działalności organów administracji rządowej, NBP, państwowych osób prawnych i innych państwowych jednostek organizacyjnych z punktu widzenia legalności, gospodarności, celowości i rzetelności.
Obejmuje kontrolę działalności organów samorządu terytorialnego, komunalnych osób prawnych i innych komunalnych jednostek organizacyjnych z punktu widzenia legalności, gospodarności i rzetelności.
Obejmuje kontrolę działalności innych jednostek organizacyjnych i podmiotów gospodarczych, ale tylko w zakresie, w jakim wykorzystują one majątek lub środki państwowe bądź komunalne oraz wywiązują się z finansowych zobowiązań wobec państwa i tylko z punktu widzenia legalności i gospodarności. 

Sejmowa Komisja Śledcza.

Komisję powołuje się do zbadania konkretnej sprawy. Do komisji stosuje się przepisy regulaminu Sejmu. Komisję powołuje Sejm w drodze uchwały bezwzględną większością głosów. W skład komisji może wchodzić 11 członków. Skład powinien odzwierciedlać reprezentację w sejmie klubów i kół poselskich mających swoich przedstawicieli w Konwencie Seniorów, odpowiednio do jej liczebności. Uchwała o powołaniu określa zakres jej działalności. Projekt uchwały może być wniesiony przez Prezydium Sejmu, komisję sejmową lub co najmniej 15 posłów. Do projektu dołącza się cel i potrzebę powołania komisji.
Poseł nie może wchodzić w skład komisji jeśli: sprawa dotyczy go osobiście, brał lub bierze udział występując w jakiejkolwiek roli procesowej, w sprawie przed organem władzy publicznej, istnieje inna okolicznośc, która mogłaby wzbudzać wątpliwości co do bezstronności w danej sprawie. Pracami komisji kieruje jej prezydium. Każda osoba, wezwana przez komisję ma obowiązek stawić się przed nią i złożyć zeznanie.
Komisja występuje z wstępnym wnioskiem o pociągnięcie do odpowiedzialności konstytucyjnej przed TS. O wystąpieniu z takim wnioskiem komisja postanawia 2/3 głosów w obecności co najmniej połowy liczby jej członków. Komisja przekazuje Marszałkowi Sejmu sprawozdanie ze swojej działalności. Marszałek Sejmu zarządza drukowanie i doręczenie posłom sprawozdania

POLICJA

(ustawa o Policji z dnia 6 kwietnia 1990 r.)
Policja jest umundurowaną i uzbrojoną formacją przeznaczoną do ochrony bezpieczeństwa obywateli i dbania o bezpieczeństwo i porządek publiczny .
ORGANIZACJA
-na czele Policji stoi Komendant Główny Policji - powoływany przez premiera na wniosek MSW przez co podlega rządowi
-terenowymi organami Policji dowodzą komendanci wojewódzcy, rejonowi oraz komendanci komisariatów policji
RODZAJE POLICJI
-policja kryminalna
-policja ruchu drogowego i prewencji
-oddział prewencji i pododdział antyterrorystyczny
-policja specjalistyczna (kolejowa, wodna, lotnicza)
-policja lokalna
-Wyższa Szkoła Policji, ośrodki szkolenia i szkoły policyjne
ZADANIA
-ochrona życia i zdrowia obywateli - ochrona mienia
-ochrona bezpieczeństwa i porządku publicznego
-wykrywanie przestępstw i wykroczeń oraz tych czynów, które ścigane są droga postępowania przygotowawczego - nadzór nad strażami miejskimi
-kontrola przestrzegania przepisów porządkowych i administracyjnych związanych z działalnością publiczna lub obowiązujących w miejscach publicznych
-współdziałanie z policjami innych państw
ZAKRES UPRAWNIEŃ
-w celu rozpoznawania, zapobiegania i wykrywania przestępstw i wykroczeń wykonuje czynności: operacyjno ¬rozpoznawcze, dochodzeniowo - śledcze, administracyjno - porządkowe
-wykonuje czynności na polecenie: sądu, prokuratora, organów administracji państwowej, samorządu terytorialnego
-obowiązek respektowania godności ludzkiej oraz przestrzegania i ochrony praw człowieka maja prawo do
a)    legitymowania osób w celu sprawdzenia ich tożsamości
b)    zatrzymania osób w trybie i przypadkach określonych w kodeksie postępowania karnego
c)    przeszukiwania osób i pomieszczeń w trybie i przypadkach określonych w kodeksie postępowania karnego
d)    dokonywania kontroli osobistej i kontroli towarów w razie istnienia uzasadnionego podejrzenia popełnienia czynu zabronionego pod groźba
e)    zadania niezbędnej pomocy od instytucji państwowych, organów administracji, jednostek użyteczności publicznej
w razie niepodporządkowania się poleceniom policjanci mogą stosować środki przymusu bezpośredniego
jeżeli środki przymusu bezpośredniego okazały się niewystarczające policjant ma prawo użycia broni palnej wyłącznie w przypadkach wymienionych szczegółowo w ustawie
SŁUŻBA W POLICJI
wymagania: obywatelstwo polskie, nieposzlakowana opinia, nie karany, pełnia praw publicznych, co najmniej średnie wykształcenie, zdolność fizyczna i psychiczna do służby w formacjach uzbrojonych podległych szczególnej dyscyplinie służbowej której gotów jest się podporządkować
stosunek służbowy policjanta powstaje w drodze mianowania przez właściwych przełożonych (komendanci) na podstawie dobrowolnego zgłoszenia się do służby
osobę zgłaszająca się do służby mianuje się policjantem w służbie przygotowawczej na okres 3 lat, po tym okresie zostaje mianowany na stale
INNE
-24 lipca - święto Policji
-środki finansowe w wysokości 20 % wpływów uzyskanych przez Skarb Państwa tytułem przepadku rzeczy pochodzących z ujawnionych przez Policje przestępstw przeciwko mieniu, gospodarczych i skarbowych przeznacza się na usprawnienie funkcjonowania Policji i nagrody dla policjantów, którzy przyczynili się bezpośrednio do ujawnienia tych przestępstw

NOTARIAT

(ustawa prawo o notariacie t dnia 14 lutego 1991 r.)
ZADANIA
powołany do wykonywania czynności notarialnych (dokonywanie czynności którym strony są zobowiązane lub pragną nadać formę notarialna)
ORGANIZACJA
Minister Sprawiedliwości prowadzi rejestr kancelarii
Minister Sprawiedliwości prowadź nadzoru nad działalnością notariuszy i organów samorządu notarialnego
SAMORZĄD NOTARIALNY
notariusze tworzą samorząd notarialny
obejmuje on izby notarialne (siedziba sąd apelacyjny) i Krajowa Rade Notarialna (reprezentant notariatu) - organy izby notarialnej: walne zgromadzenie notariuszy izby, rada izby notarialnej
POWOŁYWANIE NOTARIUSZY
notariusza powołuje i ustala siedzibę jego kancelarii Minister Sprawiedliwości na wniosek osoby zainteresowanej po zasięgnięciu rady właściwej izby notarialnej
wymagania: obywatelstwo polskie, pełnia praw obywatelskich, nieskazitelny charakter, studia prawnicze, aplikacja, egzamin, 2 lata asesury, 26 lat
ODWOŁYWANIE NOTARIUSZY
zrezygnowanie z prowadzenia kancelarii notarialnej
trwała niezdolność do pełnienia czynności notariusza z powodu choroby lub ułomności - przekroczenie 70 lat życia
pozbawienie prawa prowadzenia kancelarii orzeczeniem sądu dyscyplinarnego
utrata z mocy wyroku sadowego praw publicznych lub prawa wykonywania zawodu notariusza
WŁAŚCIWOŚCI
notariusz w zakresie swoich uprawnień działa jako osoba zaufania publicznego
czynności notarialnych notariusz dokonuje w kancelarii notarialnej
notariusz może prowadzić tylko jedna kancelarie
czynności notarialne dokonane przez notariusza zgodnie z prawem maja charakter dokumentu urzędowego
notariusz ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzona przy wykonywaniu czynności notarialnych na zasadach określonych w kodeksie cywilnym, z uwzględnieniem szczególnej staranności, do jakiej jest zobowiązany przy wykonywaniu tych czynności
OBOWIĄZKI I PRAWA
postępować zgodnie ze ślubowaniem
ciągle doskonalić kwalifikacje zawodowe
obowiązek zachowania tajemnicy okoliczności sprawy
kancelaria powinna być otwarta w dniach powszednich co najmniej 6 godzin dziennie
ODPOWIEDZIALNOŚĆ DYSCYPLINARNA
odpowiada dyscyplinarnie za
a)    przewinienia zawodowe
b)    uchybienia powadze lub godności zawodu
kary dyscyplinarne
a)    upomnienie
b)    nagana
c)    kara pieniężna do wysokości przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sferze produkcji materialnej
d)    pozbawienie prawa prowadzenia kancelarii
I instancja - sądy dyscyplinarne izb adwokackich - skład 3 członków - II instancja - Wyższy Sąd Dyscyplinarny - skład 5 członków
CZYNNOŚCI NOTARIALNE
rodzaje czynności notarialnych
a)    sporządzanie: aktów notarialnych, poświadczeń, wypisów, odpisów i wyciągów dokumentów
b)    doręczanie oświadczeń
c)    spisywanie protokółów
d)    sporządzanie protestów weksli i czeków
e)    przyjmowanie na przechowanie dokumentów, pieniędzy i papierów wartościowych
f)    sporządzanie na zadanie stron projektów aktów, oświadczeń i innych dokumentów - akty i dokumenty powinny być sporządzone w sposób przejrzysty i zrozumiały
obowiązek udzielania stronom niezbędnych wyjaśnień
notariuszowi nie wolno dokonywać czynności notarialnych które dotyczą: samego siebie, małżonka, krewnych
TRYB DOKONYWANIA CZYNNOŚCI NOTARIALNYCH:
notariusz jest zobowiązany stwierdzić tożsamość osób biorących udział w czynności
strony czynności notarialnej odpowiadają solidarnie za wynagrodzenie należne notariuszowi
dokumenty po upływie 5 lat od ich sporządzenia notariusz przekazuje do archiwum ksiąg wieczystych - akt notarialny
a)    notariusz sporządza akt notarialny jeżeli wymaga tego prawo lub taka jest wola stron
b)    akt notarialny przed podpisaniem powinien być przeczytany przez notariusza
poświadczenia
a)    notariusz poświadcza: własnoręczność podpisu; zgodność odpisu, wyciągu lub kopii z okazanym dokumentem; datę okazania dokumentu; pozostawanie osoby przy życiu lub określonym miejscu
doręczanie oświadczeń
a)    na zadanie strony notariusz doręcza na piśmie jej oświadczenie mogące mieć skutki prawne wskazanej przez nią stronie przeciwnej
b)    żądający oświadczenia wnosi ustnie do protokółu, wręcza lub przesyła notariuszowi podpisana przez siebie treść oświadczenia
c)    doręczenie oświadczenia następuje w miejscu wskazanym przy odpowiednim zastosowaniu przepisów Kodeksu postępowania cywilnego dotyczących doręczania pism procesowych
protokoły
a)    notariusz spisuje protokoły walnych zgromadzeń organizacji społecznych, stowarzyszeń, spółek i innych osób prawnych w przypadkach prawem przewidzianych
b)    protokóły spisuje się w formie aktu notarialnego
protesty weksli i czeków
a)    przy sporządzaniu protestów weksli i czeków notariusz stosuje prawa właściwe dla tych czynności
przyjmowanie na przechowanie
a)    wszelkiego rodzaju dokumenty nawet w kopertach zamkniętych
b)    z przyjęcia dokumentu na przechowanie notariusz spisuje protokół
wypisy, odpisy i wyciągi oraz przechowywanie aktów notarialnych
a)    wypis ma moc prawna oryginału
b)    wypisy aktu notarialnego wydaje się stronom aktu lub osobom dla których zastrzeżono w akcie prawo otrzymania wpisu, a także ich zastępcom
c)    do wydawania wyciągów i odpisów stosuje się te same zasady, na jakich wydaje się wypisy

RADCOSTWO

(ustawa o radcach prawnych z dnia 6 lipca 1982 r.)
WYKONYWANIE ZAWODU RADCY PRAWNEGO:
-udziela pomocy prawnej która ma na celu ochronę prawna interesów podmiotów na których rzecz jest wykonywana - świadczenie pomocy prawnej: porady prawne, sporządzanie opinii prawnych, opracowywanie projektów aktów prawnych występowanie przed sadami i urzędami
-radca wykonuje zawód ze starannością wynikająca z wiedzy prawniczej oraz zasad etyki radcy prawnego - radca wykonuje zawód w ramach stosunku pracy na podstawie umowy cywilno-prawnej
-radca wykonujący zawód w ramach stosunku pracy zajmuje samodzielne stanowisko podległe bezpośrednio kierownikowi jednostki organizacyjnej
-radca może być zatrudniony w więcej niż jednej jednostce organizacyjnej
-radca może odmówić udzielenia pomocy prawnej tylko z ważnych powodów
ORGANIZACJA
-radcowie prawni zorganizowani SA na zasadach samorządu zawodowego
-jednostki organizacyjne: Okręgowe Izby Radców Prawych, Krajowa Izba Radców Prawnych - nadzór nad działalnością samorządu wykonuje Minister Sprawiedliwości
-radcowie prawni i aplikanci zamieszkali na terenie danego okręgu tworzą okręgowa izbę radców prawnych - radcowie prawni i aplikanci zamieszkali na terenie kraju tworzą Krajowa Izbę Radców Prawnych
SAMORZĄD RADCÓW PRAWNYCH
-samorząd jest niezależny w wykonywaniu swych żądań i podlega tylko ustawom - przynależność radców i aplikantów do samorządu jest obowiązkowa
-organy samorządu (kadencja 4 lata)
a)    Krajowy Zjazd Radców Prawnych
b)    Krajowa Rada Radców Prawnych
c)    Wyższa Komisja Rewizyjna
d)    Wyższy Sąd Dyscyplinarny
e)    zgromadzenie okręgowej izby radców prawnych
f)    rada okręgowej izby radców prawnych
g)    okręgowa komisja rewizyjna
h)    okręgowy sąd dyscyplinarny
UPRAWNIENIA DO WYKONYWANIA ZAWODU
prawo wykonywania zawodu następuje z chwila dokonania wpisu na listę radców prawnych i złożenia ślubowania - wpisu na listę radców dokonuje okręgowa izba radców prawnych na wniosek zainteresowanego
wymagania: pełnia praw obywatelskich, pełna zdolność do czynności prawnych, nieskazitelny charakter, ukończenie studiów prawniczych aplikacja radcowska i egzamin radcowski
APLIKACJA
aplikacja radcowska trwa 3,5 roku 
aplikacje radcowska organizują i prowadzą okręgowe izby radców prawnych
aplikant odbywa aplikacje pod kierunkiem patrona wyznaczonego przez rade okręgowej izby radców prawnych
ODPOWIEDZIALNOŚĆ DYSCYPLINARNA
radca prawny i aplikant radcowski podlegają odpowiedzialności za
a)    zawinione nienależyte wykonywanie zawodu radcy prawnego
b)    czyny sprzeczne ze ślubowaniem radcowskim lub zasadami etyki radcy prawnego
kary dyscyplinarne
a)    upomnienie
b)    nagana z ostrzeżeniem
c)    zawieszenie prawa do wykonywania zawodu od 3 miesięcy do lat 5
d)    kara pieniężna nie niższa od połowy przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej za miesiąc poprzedzający datę orzeczenia dyscyplinarnego i nie wyższa od pięciokrotności tego wynagrodzenia
e)    pozbawienie prawa do wykonywania zawodu
oskarżycielem w postępowaniu dyscyplinarnym przed okręgowym sądem dyscyplinarnym jest rzecznik dyscyplinarny a przed Wyższym Sądem Dyscyplinarnym - Główny Rzecznik Dyscyplinarny

ADWOKATURA

 (ustawa prawo o adwokaturze t dnia 6 maja 1982 r.)
ZADANIA
powołana do udzielania pomocy prawnej, współdziałania w ochronie praw i wolności obywatelskich oraz w kształtowaniu i stosowaniu prawa
ORGANIZACJA
zorganizowana jest na zasadach samorządu zawodowego
adwokaturę stanowi ogół adwokatów i aplikantów adwokackich
-    adwokat w wykonywaniu swoich obowiązków zawodowych podlega tylko ustawom
ZADANIA SAMORZĄDU ADWOKACKIEGO:
-tworzenie warunków do wykonywania ustawowych zadań adwokatury
-reprezentowanie adwokatury i ochrona jej praw
-sprawowanie nadzoru nad przestrzeganiem przepisów o wykonywaniu zawodu adwokata
-doskonalenie zawodowe adwokatów i kształcenie aplikantów adwokackich
-ustalenie i rzewienie zasad etyki zawodowej oraz dbałość o ich przestrzeganie
-sprawowanie zarządu majątkiem samorządu adwokackiego i rozporządzanie nim
ORGANY:
-Krajowy Zjazd Adwokatury - kadencja 3 lata
-Naczelna Rada Adwokacka - kadencja 3 lat
-Wyższy Sąd Dyscyplinarny - kadencja 3 lata
-Wyższa Komisja Rewizyjna - kadencja 3 lata
JEDNOSTKI ORGANIZACYJNE
-Zespół Adwokacki
a)    organy Zespołu: zebranie zespołu, kierownik zespołu, komisja rewizyjna (w zespołach liczących więcej niż 12 członków)
b)    członkiem zespole może być tylko osoba wpisana na listę adwokatów
Izby Adwokackie
a)    stanowią ja adwokaci i aplikanci mający siedzibę zawodowa na terenie izby
b)    zasięg terytorialny określa Naczelna Rada Adwokacka biorąc pod uwagę podział terytorialny administracji sadowej
c)    organy izby: Zgromadzenie, Okręgowa Rada Adwokacka, sąd Dyscyplinarny, Komisja Rewizyjna
FORMY DZIAŁANIA
zastępstwo w sprawach cywilnych i administracyjnych
a)    zastępstwo polega na reprezentowaniu strony występując w charakterze pełnomocnika w stosunkach pomiędzy strona a sadem
b)    podstawa prawna czynności prawnych dokonywanych przez adwokata jest udzielone pełnomocnictwo
c)    zastępstwo może mieć charakter procesowy lub pozaprocesowy
d)    w sprawach cywilnych pełnomocnik może reprezentować zarówno osoby cywilne i prawne
obrona w sprawach karnych
a)    może być stosowana tylko w stosunku do osób fizycznych
b)    określenie obrońcy droga wyboru lub z urzędu
poradnictwo prawne
współdziałanie w opracowywaniu aktów prawnych
ZASADY DZIAŁANIA
prawo wyboru adwokata
niezawisłość adwokatury
wyłączność pomocy prawnej
ochrona tajemnicy zawodowej
dopuszczalność odmowy udzielenia pomocy prawnej tylko z ważnych powodów
WPIS NA LISTĘ ADWOKATÓW
Wymogi
a)    nieskazitelny charakter
b)    pełnia praw publicznych
c)    pełna zdolność do czynności prawnych
d)    studia prawnicze (także zagraniczne)
e)    odbył aplikacje adwokacką (3,5 roku) i złożył egzamin adwokacki
f)    włada językiem polskim w mowie i piśmie
o wpisie na listę adwokatów decyduje okręgowa rada adwokacka
SKREŚLENIE Z LISTY ADWOKATÓW
śmierć
wystąpienie z adwokatury
przeniesienie siedziby zawodowej do innej izby adwokackiej
objęcie stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, organach ścigania lub zawodu notariusza - powołanie do wojskowej służby zawodowej
utrata z mocy wyroku sadowego praw publicznych lub prawa wykonywania zawodu - orzeczenie dyscyplinarne o wydaleniu z adwokatury
FORMY WYKONYWANIA ZAWODU ADWOKATA
adwokat wykonuje zawód w kancelarii adwokackiej, w zespole adwokackim oraz spółce jawnej lub cywilnej z wyłącznym udziałem adwokatów lub adwokatów i radców prawnych, albo w spółce komandytowej w której komandytariuszami są wyłącznie adwokaci lub adwokaci i radcy prawni, przy czym wyłącznym przedmiotem działalności takich spółek jest świadczenie pomocy prawnej
ODPOWIEDZIALNOŚĆ DYSCYPLINARNA
adwokaci i aplikanci podlegają odpowiedzialności za
a)    postępowanie sprzeczne z prawem, zasadami etyki lub godności zawodu
b)    naruszenie swych obowiązków zawodowych
kary dyscyplinarne
a)    upomnienie 
b)    nagana
c)    kara pieniężna
d)    zawieszenie w czynnościach zawodowych na czas od 3 miesięcy do lat 5 e)    wydalenie z adwokatury
sad dyscyplinarny wszczyna postępowanie na wniosek uprawnionego oskarżyciela
I instancja - sąd dyscyplinarny izby adwokackiej
II instancja - Wyższy Sąd Dyscyplinarny

QUASI SADOWE ORGANY ROZSTRZYGAJĄCE

IZBY MORSKIE
(ustawa o izbach morskich z dnia 1 grudnia 1961 r.)
ZADANIA
orzekanie w sprawach z wypadków morskich
rozpoznają wypadki statków polskich i statków obcych na polskich morskich wodach wewnętrznych lub polskim morzu terytorialnym albo jeżeli z wnioskiem o wszczęcie postępowania wystąpił armator lub kapitan statku
ORGANIZACJA
I instancja: Izba Morska w Gdańsku i Izba Morska w Szczecinie - II instancja: Odwoławcza Izba Morska
Izby Morskie działają przy sadach wojewódzkich w Gdańsku i Szczecinie
SKŁAD:
Skład: przewodniczący, wice przewodniczący i ławnicy
I instancja: przewodniczący i 2 ławników
II instancja: przewodniczący i 4 ławników
ŁAWNICY
kadencja 3 lat
powoływani przez Ministra Żeglugi spośród osób posiadających wysokie kwalifikacje zawodowe i praktykę w zakresie zagadnień występujących w sprawach rozpoznawanych przez izby morskie
NADZÓR:
Minister Sprawiedliwości - nad przewodniczącym i wice przewodniczącymi oraz nad trybem postępowania
Minister Żeglugi - w pozostałym zakresie
POSTĘPOWANIE
stosowane przepisy kodeksu postępowania karnego
postępowanie wszczynane z urzędu lub na wniosek delegata lub zainteresowanego
od orzeczeń i postanowień izb morskich kończących postępowanie przed tymi izbami nie można zakładać rewizji

RZECZNIK PRAW OBYWATELSKICH

(ustawa o Rzeczniku Praw Obywatelskich z dnia 1 S lipca 1978 n)
ZADANIA
stoi na straży praw i wolności obywateli
ustawy dotyczące ochrony praw i wolności obywateli stosuje się odpowiednio także do cudzoziemców w zakresie przysługujących im w Polsce praw i wolności
TRYB POWOŁANIA
powoływany przez Sejm za zgoda Senatu na wniosek Marszałka Sejmu albo 35 posłów - kadencja 5 lat
ta sama osoba nie może być Rzecznikiem przez więcej niż 2 kadencje
wymogi: obywatel polski wyróżniający się wiedza prawnicza, doświadczeniem zawodowym oraz wysokim autorytetem ze względu na swe walory moralne i wrażliwość społeczna
TRYB DZIAŁANIA
podejmuje czynności przewidziane w ustawie, jeżeli poweźmie wiadomość wskazująca na naruszenie praw i wolności obywatela
a)    na wniosek obywateli lub ich organizacji
b)    na wniosek organów samorządów
c)    z własnej inicjatywy
podejmując sprawę Rzecznik może
a)    samodzielnie prowadzić postępowanie wyjaśniające
b)    zwrócić się o zbadanie sprawy do właściwych organów (prokuratury, kontroli państwowej)
c)    zwrócić się do Sejmu o zlecenie Najwyższej Izbie Kontroli przeprowadzenia kontroli
po zbadaniu sprawy Rzecznik może
a)    wyjaśnić wnioskodawcy, ze nie stwierdził naruszenia praw i wolności obywatela
b)    zadąć wszczęcia postępowania w sprawach cywilnych
c)    wziąć udział w każdym toczącym się postępowaniu na prawach przysługujących prokuratorowi
d)    zadąć wszczęcia przez oskarżyciela postępowania w sprawach o przestępstwa ścigane z urzędu
e)    zwrócić się o wszczęcie postępowania administracyjnego
f)    wnieść rewizje nadzwyczajna od każdego prawomocnego orzeczenia
Rzecznik wykonuje swoje zadania przy pomocy Biura Rzecznika Praw Obywatelskich NIEZAWISŁOŚĆ
rzecznik jest w swej działalności niezawisły i niezależny od innych organów państwowych
odpowiada jedynie przed Sejmem na zasadach określonych w ustawie
nie może być pociągnięty do odpowiedzialności karnej, aresztowany lub zatrzymany bez zgody Sejmu

PROKURATURA

(ustawa o prokuraturze z dnia 20 czerwca 1985 r.)
ORGANIZACJA
Prokuraturę stanowią: Prokurator Generalny oraz podlegli mu prokuratorzy powszechnych i wojskowych jednostek organizacyjnych prokuratury
Prokuratorem Generalnym jest Minister Sprawiedliwości
Prokurator Generalny jest naczelnym organem prokuratury
Prokuratura jest odłączona od sądów mimo unii personalnej w osobie Ministra Sprawiedliwości - Jednostki organizacyjne prokuratury
a)    powszechnej: Prokuratura Krajowa; prokuratury apelacyjne, wojewódzkie i rejonowe
b)    wojskowej: Naczelna Prokuratura Wojskowa; wojskowe prokuratury okręgowe i garnizonowe
organy prokuratury:
a)    Rada Prokuratorów: przy Prokuratorze Generalnym (charakter doradczy; kadencja 2 lata)
b)    Zgromadzenie Prokuratorów: w prokuraturach apelacyjnych (charakter samorządowy)
c)    Kolegium Prokuratury: apelacyjnej i wojewódzkiej
ZADANIA
strzeżenie praworządności oraz czuwanie nad ściganiem przestępstw
a)    prowadzenie i nadzorowanie postępowania przygotowawczego
b)    sprawowanie funkcji oskarżyciela publicznego przed sadami
c)    wytyczanie powództw w sprawach karnych i cywilnych
d)    sprawowanie nadzoru nad wykonywaniem wyroków w sprawach karnych
e)    prowadzenie badań w zakresie problematyki przestępczości oraz jej zwalczania i zapobiegania
f)    prawo zaskarżania decyzji administracyjnych
g)    koordynowanie działalności w zakresie ścigania przestępstw, prowadzonej przez inne organy państwowe
ZASADY ORGANIZACYJNE
jednolitości - wszystkie jednostki prokuratury w Polsce stanowią jednolita całość (zarówno powszechne jak i wojskowe)
centralizmu - wszyscy prokuratorzy podlegają Prokuratorowi Generalnemu
hierarchicznego podporządkowania - podległość jednostek organizacyjnych na podstawie szczebla organizacyjnego
jednoosobowego kierownictwa - decyzje jednoosobowe
niezależności - jednostki organizacyjne prokuratury są niezależne od organów władzy państwowej i samorządowej
ZASADY DZIAŁANIA
legalizmu - prokurator ma obowiązek podjęcia działań wyznaczych w ustawie
bezstronności - bezstronne stanowisko wobec stron bądź przedmiotu sprawy (działania korzystne i niekorzystne)
działanie z urzędu - prokurator nie działa na wniosek stosownego podmiotu
współpraca z innymi organami państwowymi i samorządowymi
substytucji - prokurator przełożony może zlecić dokonanie określonych czynności podległemu prokuratorowi - dewolucji - prokurator nadrzędny może przejąć czynności wykonywane przez prokuratora podrzędnego
indyferencji - dla skuteczności czynności procesowej nie ma znaczenia, który prokurator podejmuje dana czynność, chyba ze ustawa określa kompetencje i obowiązek wszczęcia danej czynności przez określonego prokuratora
jednoosobowego dokonywania czynności - czynność dokonywana przez jedna osobę i tylko ona jest za nią odpowiedzialna
POWOŁYWANIE PROKURATORÓW
wymagania: obywatelstwo, pełnia praw cywilnych i obywatelskich, nieskazitelny charakter, studia prawnicze, aplikacja, egzamin, 1 rok asesury, 26 lat (wojskowe: oficer zawodowy lub oficer służby okresowej)
Prokuratora Generalnego powołuje Sejm jako Ministra Sprawiedliwości
Naczelnego Prokuratora Wojskowego powołuje Prezes Rady Ministrów na wniosek Prokuratora Generalnego w porozumieniu z Ministrem Obrony Narodowej
Prokuratora Krajowego i innych zastępców Prokuratora Generalnego powołuje Prezes Rady Ministrów na wniosek Prokuratora Generalnego
Prokuratorów powszechnych jednostek prokuratury powołuje Prokurator Generalny
Prokuratorów wojskowych jednostek organizacyjnych powołuje Prokurator Generalny na wniosek Ministra Obrony
ODPOWIEDZIALNOŚĆ DYSCYPLINARNA
prokurator odpowiada dyscyplinarnie za
a)    oczywistą i rażącą obrazę przepisów prawa
b)    uchybienia godności urzędu prokuratorskiego
c)    za nadużycie wolności słowa przy wykonywaniu obowiązków służbowych
kary dyscyplinarne
a)    upomnienie
b)    nagana
c)    usuniecie z zajmowanej funkcji
d)    przeniesienie na inne miejsce służbowe
e)    wydalenie ze służby prokuratorskiej
w sprawach dyscyplinarnych orzekają komisje dyscyplinarne
a)    dla prokuratorów powszechnych jednostek organizacyjnych
I instancja - Komisja Dyscyplinarna - skład 3 członków
II instancja - Odwoławcza Komisja Dyscyplinarna - skład 5 członków
b)    dla prokuratorów wojskowych jednostek organizacyjnych
Komisja Dyscyplinarna w Naczelnej Prokuraturze Wojskowej

SĄD NAJWYŻSZY

(ustawa o Sądzie Najwyższym z dnia 20 września 1984 r.)
SIEDZIBA:
Warszawa
SKŁAD
I Prezes SN
Prezesi i sędziowie SN w liczbie ustalonej przez Prezydenta na wniosek KRS (ok. 70)
 POWOŁYWANIE SĘDZIÓW SN
wymogi: obywatelstwo, pełnia praw obywatelskich, nieskazitelny charakter, studia prawnicze, aplikacja, egzamin, 10 letni staż pracy, wysoki poziom wiedzy prawniczej i doświadczenie zawodowe
I prezes SN - powoływany przez Sejm na wniosek Prezydenta spośród kandydatów przedstawionych przez Zgromadzenie Ogólne Sędziów SN - kadencja 6 lat
Sędziów SN powołuje Prezydent na wniosek Krajowej Rady Sadownictwa
ODWOŁANIE SĘDZIEGO SN:
Śmierć  zrzeczenie się stanowiska 
trwała niezdolność do wykonywania zawodu z powodu choroby, ułomności lub upadku sił - przekroczenie 65 lat życia
jeżeli z powodu choroby i płatnego urlopu dla poratowania zdrowia nie pełnił służby nieprzerwanie przez okres dłuższy niż 1 rok
prawomocne orzeczenie sądu dyscyplinarnego o wydaleniu ze służby sędziowskiej
prawomocne orzeczenie sądu o pozbawieniu praw publicznych lub zakazu zajmowania stanowiska sędziego
WŁAŚCIWOŚCI
naczelny organ sądowy RP
sprawuje nadzór nad działalnością wszystkich sądów w zakresie orzekania - nie podlega jej nadzorowi sąd administracyjny
rozpatruje sprawy w zakresie przekazanym szczególnymi przepisami
zapewnia prawidłowość i jednolitość wykładni prawa i praktyki sądowej w dziedzinach poddanych jej właściwości
ZADANIA
środki korygujące - gdy możliwa jest korekta orzeczeń (wpływa na rozstrzygnięcie w danej sprawie) środki profilaktyczne - wpływ na rozstrzygnięcia w różnych sprawach
rozpoznawanie nadzwyczajnych środków odwoławczych od orzeczeń sądowych: kasacja, wznowienie - rozpoznawanie na mocy przepisów szczególnych rewizji nadzwyczajnych
odpowiedzi na pytania prawne zadawane przez sądy (na tle określonej sprawy lub praktyki sądów SN podejmuje uchwały będące zasadami prawnymi)
wydaje zbiór swoich orzeczeń zawierających rozstrzygnięcia ważniejszych zagadnień prawnych oraz uchwał wpisanych do księgi zasad prawnych
stwierdza ważność wyborów do Senatu i Sejmu, Prezydenta oraz ważność referendum
PREZES SN
stoi na czele SN i kieruje jego pracami
wykonuje czynności administracyjne w stosunku do SN - informuje Sejm o działalności SN
występuje do Trybunału Konstytucyjnego z wnioskiem o stwierdzenie zgodności z konstytucja aktu normatywnego - wnosi rewizje nadzwyczajne od prawomocnych orzeczeń kończących postępowanie w sprawie
wyznacza terminy posiedzeń składu połączonych izb, Zgromadzenia Ogólnego i Kolegium SN
ORGANY KOLEGIALNE SN
1Zgromadzenie Ogólne Sędziów Sądu Najwyższego
omawianie raz do roku informacji przedstawianych przez I prezesa o działalności SN i o istotnych problemach w orzecznictwie
-przedstawianie Krajowej Radzie Sądownictwa kandydatów na stanowiska sędziów SN 2. Zgromadzenie Sędziów Izb SN
-omawianie raz do roku informacji przedstawianych przez prezesa izby co do działalności izby i problemach w orzecznictwie
-wybór na 1 rok 2 członków oraz 1 zastępcy do Kolegium SN 3. Kolegium SN
-skład: I prezes, prezesi, dyrektor Biura Orzecznictwa, Dyrektor Biura Prezydialnego, wybrani przez zgromadzenia izb sędziowie SN
-opiniowanie kandydatów na sędziów SN i kandydatów na stanowiska kierownicze w izbach i biurach - omawianie projektów informacji składanych Sejmowi, Prezydentowi i KRS
W SN CZYNNE SA
-Biuro Orzecznictwa - działy: cywilny, karny, administracyjny, pracy i ubezpieczeń społecznych, legislacji ,skarg i wniosków - Biuro Prezydialne - zespoły: ogólny, spraw pracowniczych, finsowo-budżetowy, gospodarczy
-Biuro Nadzoru Pozainstancyjnego - w Izbie Wojskowej
PODZIAŁ NA IZBY (zakresy nadzoru orzecznictwa sadowego prowadzonego przez izby)
-Administracyjna, pracy i ubezpieczeń społecznych - nadzór z zakresu spraw: prawa pracy, wynalazczych, ubezpieczeń społecznych, skargi na decyzje administracyjne
-cywilna - sprawy cywilne i gospodarcze
-karna - sprawy karne do właściwości sądów powszechnych
-wojskowa - sprawy karne do właściwości sądów wojskowych
-(izby dzielą się na wydziały na podstawie kryteriów terytorialnych i rzeczowo-problemowych)
ŚRODKI NADZORU SN
-środki nadzoru instancyjnego - dotyczą wyłącznie orzecznictwa sądów wojskowych
-środki nadzoru pozainstancyjnego - dotyczą pozostałych sądów
ZASADY PRAWNE
-jeżeli SN chce podjąć uchwałę która ma się stać zasadą prawną to moc tej zasady musi ustanowić dla tej uchwały inną uchwałą jeżeli SN orzeka w skłamie 7 sędziów
-jeżeli SN orzeka w pełnym składzie, składzie połączonych izb lub składzie całej izby podjęte uchwały mają charakter zasady prawnej wiążącej dla wszystkich sądów powszechnych.
-Do podjęcia uchwały wymagana jest obecność co najmniej 2/3 sędziów każdej z izb
ODPOWIEDZIALNOŚĆ DYSCYPLINARNA
-za przewinienia służbowe i uchybienia godności urzędu sędzia SN odpowiada dyscyplinarnie - sędzia odpowiada dyscyplinarnie także za swoje postępowanie przed objęciem stanowiska
-wniosek o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego mogą złożyć: I prezes SN lub Kolegium SN - orzekanie dwuinstancyjne w sprawach dyscyplinarnych
a)    I instancja: Sąd Dyscyplinarny
b)    II instancja: Wyższy Sąd Dyscyplinarny
kary: upomnienie, nagana, usuniecie ze stanowiska, wydalenie ze służby sędziowskiej

NACZELNY sąd ADMINISTRACYJNY

(ustawa o Naczelnym Sadzie Administracyjnym z dnia 11 maja 1995 r.)
SIEDZIBA
Warszawa i ośrodki zamiejscowe tworzone dla 1 lub kilku województw
ORGANIZACJA
prezydent w drodze rozporządzenia ustala strukturę organizacyjną i regulamin
prezydent w drodze rozporządzenia po zasięgnięciu opinii Ministra Sprawiedliwości, tworzy i znosi ośrodki zamiejscowe, określa ich siedziby oraz własność miejscową i rzeczową
podział na izby
a)    Finansowa: cła, podatki, świadczenia pieniężne, ceny, opłaty, stawki taryfowe, budżet, prawo dewizowe, papierów wartościowych, bankowość, instytucje ubezpieczeniowe, egzekucja świadczeń pieniężnych
b)    Ogólnoadministracyjna: budownictwo, nadzór budowlany, planowanie przestrzenne, gospodarka wodna, ochrona środowiska, działalność gospodarcza, rolnictwo i leśnictwo, zatrudnienie, ustrój samorządu terytorialnego, gospodarka gruntami, prywatyzacja mienia, obrona kraju, sprawy wewnętrzne
Sad w Warszawie dzieli się na wydziały tworzone na podstawie kryteriów rzeczowo-problemowych
działa w nim Biuro Prezydialne i Biuro Orzeczeń
organy kolegialne: Zgromadzenie Ogólne Sędziów Sądu; Kolegium Sądu
ORGANY KOLEGIALNE
1Zgromadzenie Ogólne Sędziów Sądu - tworzą je sędziowie sądu
rozpatruje i opiniuje sprawy przedłożone przez Prezesa Sadu
przedstawia Krajowej Radzie Sadownictwa kandydatów na sędziów Sadu
wyraża zgodę w sprawie kandydatów na stanowiska Prezesa i w-ce prezesów Sądu - opiniuje projekt utworzenia lub likwidacji izby
2Kolegium Sadu
organ opiniodawczy i doradczy Prezesa Sądu
SKŁAD
Prezes, wiceprezesi, prezesi izb, prezesi ośrodków zamiejscowych, sędziowie
Wymogi: obywatelstwo, pełnia praw obywatelskich, nieskazitelny charakter, wyższe studia, 35 lat, staż 10 lat, wysoki poziom wiedzy w dziedzinie administracji
Prezesa i w-ce prezesów NSA powołuje Prezydent spośród kandydatów przedstawionych mu przez Zgromadzenie Ogólne Sędziów NSA na 6 letnia kadencje
ZADANIA
wymiar sprawiedliwości przez sądową kontrolę wykonywania administracji publicznej
udziela odpowiedzi na pytania prawne przedstawione przez samorządowe kolegia odwoławcze
rozstrzyga spory o właściwości miedzy organami samorządu terytorialnego a terenowymi organami administracji rządowej
orzeka w sprawach skarg na
a)    decyzje administracyjne
b)    akty nadzoru nad działalnością organów samorządu terytorialnego
c)    postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym na które służy zażalenie
ŚRODKI REAKCJI
uchyla decyzje lub postanowienia w całości lub części, stwierdza nieważność ,stwierdza niezgodność z prawem - uwzględnienie skargi: wyrok przyznający, stwierdzający albo uznający uprawnienie lub obowiązek
zobowiązanie organu administracji publicznej do działania - nieuwzględnienie skargi: oddalenie skargi
POSTĘPOWANIE PRZED SADEM
-wszczęcie postępowania na podstawie skargi wniesionej przez uprawniony podmiot (każdy kto ma w tym interes prawny) – skargę można wnieść po wyczerpaniu środków odwoławczych i wezwaniu organu do usunięcia naruszenia prawa (30 dni) - od skargi pobiera się wpis
sąd nie jest związany granicami skargi
orzeczenia zapadają w składzie 3 sędziów bądź 7 (3 z każdej z izb + przewodniczący)
w składzie 7 osobowym podejmuje uchwały dotyczące spraw zawierających wątpliwości prawne INNE
o działalności sądu i sprawach wynikających z tej działalności Prezes Sądu informuje prezydenta

Trybunał Stanu

TRYBUNAŁ STANU
(ustawa o Trybunale Stanu z dnia 26 marca 1982 r.)
SIEDZIBA: Warszawa
SKŁAD:
przewodniczący + 2 zastępców
16 członków wybieranych przez Sejm spoza grona posłów i senatorów na czas kadencji Sejmu - przewodniczącym Trybunału jest I Prezes SN
Trybunał wybierany na I posiedzeniu Sejmu na okres jego kadencji (zachowuje kompetencje do czasu wyboru nowego składu Trybunału Stanu)
wymogi
a)    zastępcy przewodniczącego oraz co najmniej 50 % członków TS powinno mieć kwalifikacje sędziowskie
b)    reszta: obywatel polski, niekarany, pełnia praw obywatelskich, nie zatrudniony w organach administracji państwowej
ZADANIA
orzeka o odpowiedzialności konstytucyjnej osób zajmujących stanowiska państwowe określone w ustawie (podmiotowy zakres odpowiedzialności)
a)    prezydent, członkowie Rady Ministrów, prezes NIK, prezes NBP, Naczelny Wódz, członkowie KRRiTV, posłowie i senatorowie, osoby którym Premier powierzył kierowanie ministerstwem lub urzędem centralnym - rozstrzyga o odpowiedzialności karnej w przypadku popełnienia przestępstwa
Prezydent ponosi odpowiedzialność konstytucyjną i karną przed Trybunałem WŁAŚCIWOŚCI ODPOWIEDZIALNOŚCI
odpowiedzialność konstytucyjna
a)    odnosi się do wszystkich organów ponoszących odpowiedzialność przed TS
b)    obejmuje czyny którymi w/w osoby w zakresie swojego urzędowania lub w związku z zajmowanym stanowiskiem w sposób zawiniony naruszyły Konstytucje lub inna ustawę
odpowiedzialność Karna - może być wyłączna w stosunku do Prezydenta i łączona z odpowiedzialnością konstytucyjna w stosunku do innych organów
prezydent ponosi odpowiedzialność karną jedynie przed TS
POCIĄGNIĘCIE DO ODPOWIEDZIALNOŚCI
prawo pociągnięcia do odpowiedzialności posiada wyłącznie Sejm
prawo wniesienia wstępnego wniosku o postawienie Prezydenta w stan oskarżenia może być złożony do Marszałka Sejmu przez 1/4 ogólnej liczby członków Sejmu i Senatu (140)
prawo wniesienia wniosku wstępnego do Marszałka wobec innych osób: prezydent ,komisja sejmowa, 115 posłów - Marszałek Sejmu kieruje wniosek do Komisji Odpowiedzialności Konstytucyjnej
Komisja występuje do Zgromadzenia Narodowego z wnioskiem o postawienie w stan oskarżenia bądź pociągnięciu do odpowiedzialności konstytucyjnej po wcześniejszym rozpoznaniu sprawy
Sejm podejmuje uchwałę - Marszałek przesyła ją Przewodniczącemu Trybunału - uchwała stanowi akt oskarżenia - Uchwale Sejm podejmuje
a)    w przypadku prezydenta - większość 2/3 głosów ogólnej liczby członków Zgromadzenia Narodowego
b)    w przypadku innych osób - Sejm większością 3/5 ustawowej liczby posłów
Podejmując uchwale o postawienie w stan oskarżenia prezydenta Zgromadzenie Narodowe wybiera spośród członków Zgromadzenia 2 oskarżycieli mających kompetencje sędziowskie
Uchwała o pociągnięciu do odpowiedzialności stanowi wniosek o uchylenie immunitetu

POSTĘPOWANIE PRZED TS
w postępowaniu przed TS i Komisją Odpowiedzialności Konstytucyjnej stosuje się odpowiednio przepisy KPK - nie stosuje się przepisów o powództwie cywilnym
TS rozpatruje sprawę w granicach określonych w uchwale Zgromadzenia Narodowego lub Sejmu - biegli i świadkowie są zwolnieni z mocy prawa z obowiązku zachowania tajemnicy państwowej
okres przedawnienia ścigania przestępstw przed TS stanowi 10 lat (chyba że czyn stanowi przestępstwo dla którego przewidziany jest dłuższy okres przedawnienia)
fakt nie sprawowania już urzędu nie zwalnia od odpowiedzialności konstytucyjnej i karnej - TS orzeka dwuinstancyjnie
a)    I instancja: I Prezes + 4 członków
b)    II instancja: I Prezes + 6 członków
c)    Poza rozprawa główna orzeka w składzie: prezes + 2 członków
TS może poprzestać na stwierdzeniu winy oskarżonego i nie musi oskarżonego karać
w sprawach nie uregulowanych regulaminem stosuje się odpowiednio przepisy obowiązujące w SN - wykonywanie wyroków należy do sądu Wojewódzkiego w Warszawie

Trybunał Konstytucyjny

POSTĘPOWANIE PRZED TRYBUNAŁEM
wszczęcie postępowania: wniosek, skarga konstytucyjna, pytanie prawne
Trybunał orzekając jest związany granica wniosku, skargi lub pytania prawnego
Obowiązek zbadania wszystkich istotnych okoliczności w celu wszechstronnego wyjaśnienia sprawy
W sprawach nie uregulowanych w ustawie do postępowania przed Trybunałem stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu postępowania karnego
Możliwość wyłączenia jawności postępowania z uwagi na bezpieczeństwo lub interes państwa
W rozprawie udział wnioskodawcy jest obowiązkowy, bierze w niej udział także Prokurator Generalny gdy TK orzeka w pełnym składzie, jeżeli nie jest to pełny skład może to być Prokurator Prokuratury Krajowej
Z przebiegu postępowania protokolant sporządza protokół
Orzeczenie wydawane jest po niejawnej naradzie sędziów składu orzekającego - Orzeczenia zapadają większością głosów
Trybunał zobowiązany jest nie później niż w ciągu 1 miesiąca od wydania orzeczenia sporządzić jego uzasadnienie w formie pisemnej podlegające podpisaniu przez sędziów składu orzekającego
Orzeczenia Trybunału wykonuje Prezes Trybunału przy pomocy biura - Wyroki podlegają ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw RP
Orzeczenia TK są ostateczne i nie ma możliwości ich zaskarżenia, można natomiast złożyć wniosek o wznowienie postępowania
Koszty postępowania przed Trybunałem ponosi Skarb Państwa
ODPOWIEDZIALNOŚĆ KARNA
zgodę na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej lub pozbawienie wolności sędziego TK wyraża Zgromadzenie Ogólne Sędziów Trybunału Konstytucyjnego
Prezes TK niezwłocznie informuje Zgromadzenie Ogólne o zatrzymaniu sędziego i zajętym przez siebie stanowisku - Przed podjęciem uchwały w sprawie Trybunał wysłuchuje wyjaśnień sędziego
Uchwała zapada większością 2/3 głosów sędziów TK Zgromadzenia Ogólnego ODPOWIEDZIALNOŚĆ DYSCYPLINARNA
sędzia odpowiada dyscyplinarnie za
naruszenie przepisów prawa uchybienie godności swojego urzędu
inne nieetyczne zachowania mogące podważyć jego zaufanie
2 kary dyscyplinarne
upomnienie nagana usuniecie ze stanowiska sędziego TK
3.postępowanie dyscyplinarne
I instancja - skład 5 sędziów Trybunału
II instancja - pełny skład Trybunału
Od orzeczenia dyscyplinarnego nie przysługuje kasacja

TRYBUNAŁ KONSTYTUCYJNY
(ustawa o Trybunale konstytucyjnym z dnia 1 sierpnia 1997 r.)
SIEDZIBA: Warszawa
ZADANIA -organ władzy sadowniczej -kontrola konstytucyjności prawa pod względem materialnym i formalnym, abstrakcyjnym i konkretnym  -orzeka w sprawach zgodności ustaw i umów międzynarodowych z konstytucja zgodności ustaw z ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi zgodności przepisów prawa wydawanych przez centralne organy państwowe z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi i ustawami skargi konstytucyjnej sporów kompetencyjnych miedzy centralnymi organami państwa tj zgodności z konstytucją celów lub działalności partii politycznych na wniosek prezydenta zgodność ustawy i umowy międzynarodowej z konstytucją przed podpisaniem  na wniosek Marszałka stwierdza przeszkody w sprawowaniu urzędu przez Prezydenta odpowiedzi na pytania prawne sądów co do zgodności aktu normatywnego z Konstytucją  funkcja sygnalizacyjna - przedstawianie informacji o lukach i uchybieniach w prawie
SKŁAD:
15 sędziów wybieranych indywidualnie przez Sejm - kadencja 9 lat
WYBÓR SĘDZIÓW
wymogi: wybitna wiedza i umiejętności prawnicze; kwalifikacja sędziego SN lub NSA
-prezesa i w-ce prezesa powołuje Prezydent RP spośród kandydatów przedstawionych mu przez Zgromadzenie Ogólne Sędziów Trybunału Konstytucyjnego
kandydatów przedstawia co najmniej 50 posłów lub Prezydium Sejmu
uchwała Sejmu w sprawie wyboru sędziego TK zapada bezwzględną większością głosów w obecności co najmniej polowy ogólnej liczby posłów
ponowny wybór do składu TK jest niedopuszczalny
ODWOŁANIE SĘDZIEGO TK
zrzeczenie się stanowiska przez sędziego
śmierć
stwierdzenie orzeczeniem lekarskim trwałej niezdolności do wykonywania zawodu z powodu choroby, ułomności lub upadku sił
skazanie prawomocnym wyrokiem sadowym
prawomocne orzeczenie dyscyplinarne o skazaniu na karę usunięcia ze stanowiska sędziego TK - akt stwierdzający wygaśnięcie mandatu Prezes TK przekazuje Marszałkowi Sejmu
ORGANY TK
Zgromadzenie Ogólne Sędziów Trybunału Konstytucyjnego
Zgromadzenie Ogólne tworzą sędziowie TK
W ZO maja prawo wziąć udział: Prezydent, Marszałkowie, Premier, Prezes NIK, Prezes SN, Prezes NSA, Minister Sprawiedliwości, Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik Praw Dziecka
Podejmuje uchwały jeżeli bierze w nim udział co najmniej 2/3 sędziów TK w tym prezes lub w-ce prezes TK - Przewodniczącym Zgromadzenia jest prezes lub w-ce prezes TK
Uchwały zapadają większością głosów - Kompetencje Zgromadzenia Ogólnego - uchwalanie regulaminu TK
wybór kandydatów na prezesa i w-ce prezesa TK
ustosunkowuje się do wniosku prezesa TK o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego przeciwko sędziemu TK - uchwalanie statutu Biura TK
uchwalanie projektu dochodów i wydatków TK
zatwierdzanie informacji o istotnych problemach wynikających z działalności i orzecznictwa TK
Zgromadzenie Ogólne Sędziów Trybunału Konstytucyjnego
Zgromadzenie Ogólne tworzą sędziowie TK
W ZO maja prawo wziąć udział: Prezydent, Marszałkowie, Premier, Prezes NIK, Prezes SN, Prezes NSA, Minister Sprawiedliwości, Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik Praw Dziecka
Podejmuje uchwały jeżeli bierze w nim udział co najmniej 2/3 sędziów TK w tym prezes lub w-ce prezes TK - Przewodniczącym Zgromadzenia jest prezes lub w-ce prezes TK
Uchwały zapadają większością głosów - Kompetencje Zgromadzenia Ogólnego - uchwalanie regulaminu TK
wybór kandydatów na prezesa i w-ce prezesa TK
ustosunkowuje się do wniosku prezesa TK o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego przeciwko sędziemu TK - uchwalanie statutu Biura TK
uchwalanie projektu dochodów i wydatków TK
zatwierdzanie informacji o istotnych problemach wynikających z działalności i orzecznictwa TK
Prezes Trybunału Konstytucyjnego
reprezentuje TK na zewnątrz
zwołuje Zgromadzenie Ogólne co najmniej raz w roku - przewodniczy Zgromadzeniu Ogólnemu
wykonuje wyroki TK ogłoszone w organie publikacyjnym
informuje Zgromadzenie Ogólne o wszystkich ważnych wydarzeniach dotyczących TK i jego sędziów
SKŁADY ORZEKAJĄCE
pełny skład (co najmniej 9 sędziów) - spory kompetencyjne
stwierdzenie przeszkód w sprawowaniu urzędu przez prezydenta - zgodność z Konstytucja celów i działalności parku politycznych
na wniosek Prezydenta zgodności ustawy lub umowy międzynarodowej z konstytucja przed jej podpisaniem - sprawy o szczególnej zawiłości
skład 5 sędziów
zgodność ustaw i ratyfikowanych umów międzynarodowych z konstytucja - zgodność ustaw z ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi
skład 3 sędziów
zgodność innych aktów normatywnych wydawanych przez centralne organy państwowe z konstytucja - zażalenia na odmowę nadania biegu wnioskom
wyłączenie sędziego